35 năm phòng chống HIV/AIDS tại Việt Nam: Hành trình từ bóng đen đến ánh sáng

Khởi đầu: từ ca nhiễm đầu tiên đến “bản án tử”

Năm 1990 đánh dấu cột mốc quan trọng khi Việt Nam phát hiện ca nhiễm HIV/AIDS đầu tiên. Trong những năm đầu, HIV bị xem như “bản án tử” — người bị nhiễm đứng trước nguy cơ tử vong rất cao, hệ thống y tế chưa có đủ điều kiện điều trị, và xã hội còn đầy định kiến, sợ hãi. Tâm lý lo âu, kỳ thị và thiếu thông tin chính xác khiến nhiều người sống chung với HIV cảm thấy cô lập và tuyệt vọng.

Hành trình 35 năm: chính sách – truyền thông – điều trị

Trải qua 35 năm, Việt Nam đã thiết lập một chuỗi bước phát triển quan trọng trong phòng chống HIV/AIDS:

• Nhà nước và ngành y tế triển khai nhiều chính sách và chiến dịch mạnh mẽ nhằm phát hiện sớm, điều trị hiệu quả và hỗ trợ người nhiễm HIV.

• Tính đến đầu năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 4.586 trường hợp HIV mới và 527 trường hợp tử vong do HIV/AIDS.

• Tổng số người đang sống chung với HIV tại Việt Nam hiện gần 250.000 người.

• Đến tháng 9/2024, đã có gần 183.000 người được điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV), với hơn 160.000 người sử dụng thuốc qua bảo hiểm y tế.

• Mạng lưới dự phòng cũng được mở rộng: đến nay có 221 cơ sở PrEP (thuốc dự phòng trước phơi nhiễm) tại 31 tỉnh, thành, phục vụ hơn 71.000 người.

• Hoạt động truyền thông đã lan toả rộng: hơn 288 triệu lượt người được truyền thông về HIV/AIDS, giúp thay đổi nhận thức, giảm kỳ thị và phân biệt đối xử.

Những con số này không chỉ phản ánh thành tựu kỹ thuật mà còn là minh chứng cho sự thay đổi sâu sắc về tư duy, về trách nhiệm cộng đồng và về quyền sống của người nhiễm HIV.

HIV không còn là “bản án tử”

Một trong những bước ngoặt lớn là: người nhiễm HIV nếu được phát hiện sớm, điều trị ARV đều đặn và sống lành mạnh thì tuổi thọ gần tương đương người không nhiễm HIV. Tại một sự kiện được tổ chức ở TP Hồ Chí Minh năm 2025, khi người dẫn chương trình hỏi “Nếu nhiễm HIV, bạn sống được bao lâu?”, nhiều người trả lời là 8 tháng, 10 năm, 33 năm – nhưng cũng có người đang sống ổn định nhiều năm. 
Điều này cho thấy HIV giờ đây có thể được kiểm soát — không còn là kết cục bắt buộc của sự chết sớm.

Tuy nhiên, để đạt được điều đó, người nhiễm HIV cần:

• Phát hiện sớm và tuân thủ điều trị ARV đều đặn.

• Chế độ dinh dưỡng cân đối, rèn luyện thể chất, duy trì tâm lý tích cực.

• Tránh các yếu tố nguy cơ như lạm dụng rượu bia, ma tuý, quan hệ tình dục không an toàn.

Mục tiêu đến năm 2030: chấm dứt đại dịch AIDS

Ngành y tế Việt Nam đặt ra mục tiêu tới năm 2030: chấm dứt đại dịch AIDS — thông qua chiến lược “95-95-95”:

• 95% người nhiễm HIV phải biết tình trạng của mình;

• 95% người biết tình trạng được điều trị;

• 95% trong số đó có tải lượng virus dưới ngưỡng lây nhiễm.

Chiến lược này không chỉ là mục tiêu y tế mà còn là lời cam kết về quyền được sống, được chăm sóc, và được tôn trọng của người sống chung với HIV.

 Ý nghĩa và bài học từ hành trình 35 năm phòng chống HIV/AIDS

• Hành trình 35 năm là minh chứng cho sức mạnh của chính sách đúng đắn, hợp tác quốc tế – trong nước, và truyền thông xã hội trong thay đổi nhận thức cộng đồng.

• Sự chuyển đổi từ “HIV = bản án tử” thành “HIV có thể kiểm soát được” là bước ngoặt của y học, nhưng hơn hết là bước ngoặt của xã hội — từ sợ hãi, kỳ thị sang chấp nhận, hỗ trợ.

• Để giữ được thành quả và tiến tới chấm dứt đại dịch, không thể chỉ phụ thuộc vào thuốc và kỹ thuật; cần có môi trường sống an toàn, bao gồm hỗ trợ cộng đồng, bảo hiểm y tế, dịch vụ xã hội và giáo dục sức khỏe.

Kết luận

35 năm qua, Việt Nam đã đi từ bóng đen của đại dịch HIV/AIDS đến ánh sáng của hy vọng và kiểm soát. Hành trình này không chỉ là của ngành y tế, mà là của cả cộng đồng – mỗi người dân, mỗi tổ chức và mỗi gia đình. Để tới năm 2030, khi mục tiêu chấm dứt AIDS được thực hiện, thì mỗi người nhiễm HIV sẽ được sống đủ, sống khỏe và sống có ích.

Nguồn: Báo Sức khỏe và Đời sống

ALO CARE – CHĂM SÓC SỨC KHỎE TOÀN DIỆN

📞 Hotline: 1900.638.518 🌍 Website: phongkhamalocare.com